سلامت جسمی در محل کار یکی از عوامل حیاتی در ایجاد محیطی کارآمد، ایمن و رضایت‌بخش است. با توجه به ساعات زیاد کاری و تأثیرات محیط کار بر سلامت، توجه به این موضوع می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی کارکنان و افزایش عملکرد سازمان‌ها منجر شود. بنابراین فراهم کردن محیطی ایمن و سالم شامل کاهش خطرات فیزیکی، ارگونومی مناسب، و دسترسی به امکانات بهداشتی می‌شود. این تلاش‌ها می‌تواند شامل آموزش‌های ایمنی، مراقبت‌های بهداشتی و حفظ سلامت روانی کارکنان باشد. وقتی کارکنان در محیطی سالم و حمایت‌کننده کار می‌کنند، نه تنها بهره‌وری بالاتری دارند، بلکه احتمال بروز بیماری‌های مرتبط با استرس و خستگی نیز کاهش می‌یابد. بنابراین، سرمایه‌گذاری در سلامت جسمی کارکنان نه تنها به نفع آنها بلکه به نفع کل سازمان است.
با وجود اهمیت سلامت جسم، افراد زیادی در بسیاری از سازمان‌ها با چالش‌های متعددی در این زمینه مواجه هستند. برای حفظ سلامت در محیط کار می‌بایست نکاتی رعایت شود تا بعدها دچار مشکلات زیادی در سلامتی بدن، ستون فقرات و یا حتی چشم نشوید. برخی از این موارد شامل:
کار طولانی مدت با مانیتور
روزانه بسیاری از افراد، ساعت‌های زیادی را پشت کامپیوتر و مانیتور هستند و به کار، تجارت و یا مطالعه می‌پردازند. کار طولانی با سیستم و تماس مداوم با صفحه نمایش (مانیتور) می‌تواند تأثیرات منفی بر روی سلامتی فرد داشته باشد و موجب آسیب به شبکه‌های داخلی چشم شود. سی وی اس مجموعه‌ای از علائم چشمی و بینایی می‌باشد که بر اثر کار زیاد با رایانه ایجاد می‌شوند. تقریبا ۷۵ درصد از کسانی که زیاد با رایانه کار می‌کنند گرفتار این علائم هستند. علائم شایع CVS عبارت است از خستگی چشم، خشکی چشم، ریزش اشک و تاری دید که ممکن است عوارضی چون سردرد، اختلال در خواب، درد در گردن، شانه ها و پشت را به همراه داشته باشد.
یکی از مهمترین دلایل خشکی و سوزش چشم هنگام کار با رایانه کاهش میزان پلک زدن است. زیرا با خیره شدن و پلک نزدن، فضای سطحی چشم مرطوب نمی‌شود. به طوری که افراد هنگام کار با رایانه تقریبا یک پنجم حالت عادی پلک می‌زنند. این مسئله به همراه خیره شدن به صفحه مانیتور و تمرکز بر روی موضوع کار سبب می‌شود تا پلک‌ها مدت بیشتری باز بمانند و در نتیجه اشک روی سطح چشم سریع‌تر تبخیر شود.
نشستن طولانی مدت
نشستن طولانی‌مدت بدون مناسب‌ترین شرایط ارگونومیک ممکن است به مشکلات جسمانی مانند درد کمر و گردن منجر شود. ارگونومیک (ergonomics) شاخه‌ای از علم مهندسی است که به طراحی ابزار و لوازمی برای حفظ سلامت فیزیکی بدن در هنگام کار می‌پردازد. درد، غالبا در اثر حفظ مداوم یک حالت نادرست قرارگیری بدن ایجاد می‌شود. مثال‌های رایج آن شامل: تایپ همزمان با صحبت تلفنی با نگه داشتن گوشی تلفن در گودی گردن، چرخاندن مداوم سر از چپ به راست هنگام تایپ از روی یک متن و نگاه کردن به صفحه کامپیوتر و یا نشستن به مدت طولانی هستند.
بنابراین اگر روزانه بیش از یک ساعت پشت سیستم کامپیوتر خود می‌نشینید، سعی کنید حتما از یک صندلی استاندارد برای میز کامپیوتر خود استفاده کنید. زیرا اگر بر روی یک صندلی چوبی خشک و ساده بنشینید، مطمئن باشید به زودی با مشکلات متعدد قوس ستون کمر و انحنا مواجه خواهید شد. مطمئن باشید با صرف یک هزینه کم، از مشکلات و هزینه‌های زیاد در آینده جلوگیری خواهید کرد. صندلی‌ها دارای مدل‌های متنوعی است که می‌بایست متناسب با قد در نظر گرفته شود. همچنین قسمتی که به آن تکیه داده شود، بایست دارای قوس استاندارد کمر باشد تا به راحتی بتوان به روی آن تکیه داد و کارها را انجام داد.
۵ اصل برای تضمین سلامت کارمندان
وقتی کارمندان در یک وضعیت ثابت به مدت طولانی کار می کنند، کمردردشان آغاز می شود. ثابت بودن بدن در یک حالت، فشار عضلانی ایجاد می کند و سبب کندی جریان خون در ماهیچه می‌شود. انجام حرکات تکراری نیز باعث ایجاد درد و ناراحتی در کارمندان می‌شود. کم تحرکی یکی از مشکلات مشاغل اداری است. کارمندان اداری معمولا بیشتر روز پشت میز نشسته‌اند و تحرک کمی دارند؛ این حالت در طولانی مدت باعث بروز چاقی و بیماری‌های قلبی، عروقی و کمردرد می‌شود. اگر کارمند هستید بهتر است ورزش را در برنامه روزانه خود بگنجانید و هر نیم ساعت یا ۴۵ دقیقه از پشت میز بلند شوید و کمی قدم بزنید یا نرمش کششی انجام دهید.
میز مناسب
یک میز کاری خوب باید فضای کافی برای انجام کار و قرار گرفتن وسایل داشته باشد. از جنسی باشد که به راحتی قابل تمیز کردن باشد و سطح آن صیقلی نباشد که باعث انعکاس نور شود. فضای کافی برای پاها داشته باشد. حتما از زیرپایی استفاده کنید تا ارتفاع و زاویه مناسب زانو حفظ شود. در مشاغل اداری ارتفاع مناسب آرنج تا زمین در حالت نشسته ۷۰ تا ۷۵ سانتی متر است. ارتفاع کمتر باعث خم شدن به جلو و ناراحتی در ناحیه پشت و گردن و ارتفاع بیشتر باعث فشار به بازوها و شانه‌ها خواهد شد.
صندلی مناسب
یکی از عواملی که باعث ایجاد ناراحتی در کارمندان اداری می شود صندلی نامناسب است. کارمندان اداری بیشتر وقت خود را روی صندلی می‌نشینند. به همین دلیل، استفاده از صندلی مناسب برای آنها از اهمیت بسیار زیادی برخوردارد. یک صندلی خوب در کاهش فشار روی ستون فقرات موثر است. صندلی مناسب بایست راحت باشد و بهتر است جنس روکش آن پارچه‌ای باشد. برای ایجاد تعادل نیز بهتر است پنج پایه داشته باشد و قابلیت تنظیم ارتفاع داشته و در قسمت پشتی انحنایی داشته باشد تا گودی کمر را پر کند.دو دسته در کناره‌های صندلی برای استراحت دست لازم است هنگام کار نباید پای شما از صندلی آویزان باشد.
روشنایی مناسب
روشنایی کافی و نور مناسب در محیط‌های اداری نیز اهمیت بسیاری دارد. بهتر است روشنایی در فضاهای اداری از نور طبیعی تامین شود و به گونه‌ای طراحی شود که متن‌ها به خوبی قابل رویت باشد. بنابراین بهتر است برای استفاده از روشنایی روز، محل کار پنجره داشته باشد و پنجره‌ها دارای پرده قابل تنظیم باشد. اگر از نور مصنوعی استفاده می‌شود، بهتر است از لامپ های ترکیبی سفید و زرد استفاده شود. طبق تحقیقات انجام شده، نور سفید لامپ های فلورسنت (به تنهایی) باعث ایجاد خستگی و کاهش تمرکز و بهره وری می شود. نور کم و روشنایی نامناسب باعث می‌شود فرد برای دید بهتر، خود را به جلو خم کند و این کار باعث درد گردن و کمر و ایجاد خستگی و خیرگی چشم می‌شود.
هوای تازه
تهویه مطبوع و مناسب در محل کار، باعث افزایش تمرکز و کاهش خستگی کارکنان و افزایش بازدهی آنها می‌شود. طبق استاندارد برای جریان هوای تازه و تأمین اکسیژن در محل کار، جریان هوایی معادل یک تا دو دهم متر بر ثانیه توصیه می‌شود. سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی هم بهتر است به گونه‌ای طراحی شود که دمای هوا در تمام فضا یکنواخت و یکسان باشد و افراد به طور مستقیم در معرض جریان هوای سرد یا گرم قرار نگیرند.
فضای موردنیاز
در محل کار بایست فضای کافی برای عبور و مرور، تهویه مناسب و قرارگیری وسایل کاری مانند میز، صندلی و قفسه‌ها در نظر گرفته شود. طبق استاندارد و به منظور تاأمین این فضاها برای هر فرد، ۱۰ متر مربع فضا نیاز است.
راهکارهایی برای سلامت جسم در محیط کار
برای بهبود سلامت جسمی در محل کار، سازمان‌ها می‌توانند اقداماتی به عمل آورند، از جمله:
-
- ایمن‌سازی محیط کار: ایمن‌سازی ارگونومیک محیط کار به معنای طراحی و تنظیم محیط، ابزار و وظایف کاری به گونه‌ای است که با توانایی‌ها و محدودیت‌های فیزیکی و شناختی کارکنان سازگار باشد. هدف اصلی، کاهش خطر آسیب‌های اسکلتی-عضلانی (MSDs) مانند کمردرد، سندرم تونل کارپال، و گردن‌درد ناشی از حرکات تکراری، وضعیت بدنی نامناسب، یا اعمال نیروی زیاد است. این شامل تنظیم ارتفاع میز و صندلی، ارائه ابزارهای مناسب با طراحی ارگونومیک و ایجاد شرایط کاری است که به کارکنان اجازه می‌دهد در وضعیت‌های راحت و طبیعی کار کنند.
- - صحیح نشستن و اصول آن: نشستن صحیح یک الگوی خاصی دارد: آرنج بایست به صورت ۹۰ درجه باشد و پشت بدن کاملا به صندلی تکیه داده شود، مانیتور مقداری از دید مماس و مستقیم باید چشم پایین‌تر باشد به طوری که به کل مانیتور اشراف داشته باشید.
- - استراحت در هر چند دقیقه با ورزش ساده: سلامتی بسیار با ارزش است، باید همیشه قدر آن را بدانید! هر ماه نتایجی از دستاورهای محققین منتشر می‌شود که در آن اعلام شده است نشستن طولانی مدت پشت میز و کامپیوتر باعث کاهش عمر می‌شود! اگر بخواهیم از عمر اضافه بگذریم و تا مدت زمانی که زنده هستیم سالم باشیم، می‌بایست حداقل فعالیت‌هایی ورزشی و یا نرمشی انجام دهیم. بهترین روش این است که هر نیم ساعت چند دقیقه که وقت زیادی هم تلف نشود، از میز خود خارج شده و در محیط اطراف قدم بزنید، یک لیوان آب بنوشید و مچ دستان خود را گرم کنید یعنی بچرخانید و بدن خود را دچار کش و قوس کنید، خود را به تحرک وادارید و از آن حالت خشک خارج شوید، همین کار باعث می شود که تاثیر به سزایی در سلامت خود بگذارید و سالیان سال بدون هیچ مشکلی پشت میز بنشینید.
- - سلامت مچ دست و پاها در هنگام کار با کامپیوتر: وقتی مشغول تایپ کردن هستید، بدن خود را در یک وضعیت متعادل و مناسب نگه دارید، اطمینان حاصل کنید که مچ دستان شما اندکی از آرنج شما پایین‌تر باشد. این عمل از ابتلا به نوعی سندرم تونلی در مچ دست شما جلوگیری می کند. پاهایتان را از زانو خم کرده، طوری که زانو از باسن اندکی بالاتر قرار گیرد. کف پا را صاف روی زمین قرار داده یا روی یک چهارپایه یا وسیله دیگری قرار دهید.
-
به طور کلی باید گفت، از آنجایی که سلامت جسمی در محیط کار علاوه بر بهبود کارایی و بهره‌وری می‌تواند به کاهش غیبت‌ها و هزینه‌های درمانی نیز کمک کند، موضوعی است که نباید به هیچ وجه نادیده گرفته شود. بنابراین با توجه به اهمیت این موضوع و تأثیرات مستقیم آن بر کیفیت کار و زندگی کارکنان، سازمان‌ها می‌بایست تلاش کنند تا شرایطی مناسب برای بهبود سلامت جسمی فراهم کنند. زیرا کارکنانی که از نظر جسمی سالم هستند، معمولاً با انگیزه‌تر، خلاق‌تر عمل می‌کنند. همچنین سلامت روانی و جسمی ارتباط نزدیکی دارند و محیط کار سالم می‌تواند به کاهش استرس و افزایش رضایت شغلی منجر شود.
در نهایت، سرمایه‌گذاری در سلامت کارکنان نه تنها به افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها کمک می‌کند، بلکه به ایجاد یک فرهنگ سازمانی سالم و حمایت‌کننده نیز منجر می‌شود.
